دارالافتاء مجازی حمادیه اهل سنت و جماعت – بر اساس فقه حنفی
الجواب باسم ملهم الصواب
کشتن مسلمان به ناحق، یکی از گناهان کبیره است و الله سبحانه و تعالی وعید های سختی برای قاتل ناحق در کلامش بیان فرموده است. و نیز هر کسی که به نوعی تعاون و همکاری در قتل یک مسلمان داشته باشد سخت گناه کار است. در صورت مسئوله این شخص اگر واقعا دستور قتل همسرش را داده باشد، مرتکب گناه عظیمی شده که در آخرت باید در محضر رب العالمین جوابگو باشد. اما جرم از نظر قضایی و همچنین حرمان از میراث، در مذهب احناف بر کسی است که قتل را انجام داده است نه مسبب.
گرچه پس از تتبع جزئیه ای در مورد حکم حرمان از میراث همسر در صورتی که دستور دهنده قتل همسرش بوده یافت نشد، اما در کتب فقه آمده که اگر شخصی دیگری را امر کرد که پدرم را به قتل برسان؛ و آن شخص نیز طبق دستور، پدر آمر را به ناحق به قتل رسانید، پرداخت دیه بر قاتل لازم می شود که طبق تصریح فقها مبنی بر: «وإذا اجتمع المباشر والمتسبب أضيف الحكم إلى المباشر»، چنانچه دستور دهنده به قتل تنها وارث مقتول باشد، دیه به او پرداخت می شود.
پس بنابر تصریح فقها، هرگاه مسبب و مباشر در یک جرم مثل قتل جمع شوند ، آن جرم و عقوبت به مباشر نسبت می شود. گرچه دستور دهنده قتل، ظاهراً از مصادیق مسبب، که فقهای کرام بیان نموده اند نیست، بنابراین در مسبب که قوی تر است، با وجود مباشر، حکم جرم بر مسبب مرتب نمی شود، پس به طریق اولی به دستور دهنده قتل در صورتی که اکراهی در آن امر نبوده باشد، با وجود ضعف آن مرتب نمی شود.
و بالفرض اگر دستور دهنده قتل، مسبب هم باشد وقتی مباشر موجود هست، حکم جرم و عقوبت آن بر مسبب مرتب نمی شود، بلکه نسبت جرم به مباشر است.
و این امر نیز واضح است که حرمان از میراث یک عقوبت دنیوی است که تا زمانی که مباشر موجود باشد، نسبت آن به مباشر می شود نه مسبب.
نکته:
شایان ذکر است که گرچه حکم قصاص و حرمان از میراث بر دستور دهنده قتل نیست، اما حکومت اسلامی باید دستور دهنده قتل را سخت تعزیر کند و نوع تعزیرآن هم وابسته به نظر قاضی وقت می باشد.
الدلائل:
ـ فی الاشباه والنظائر:
وإذا اجتمع المباشر والمتسبب أضيف الحكم إلى المباشر. ([1])
ـ وفی الهندیة:
لو قال لرجل: اقتل أبي فقتله فعلى القاتل الدية لإبنه، ولو قال: اقطع يد أبي فقطعه فعليه القصاص كذا في الواقعات الحسامية.([2])
ـ وفی الخانیة:
رجل حبس إنسانا وطين عليه الباب حتى مات جوعا قال محمد رحمه الله تعالى يعاقب الرجل وتجب الدية على عاقلته … وإن قال اقتلني فقتله كان عليه الدية. و لو قال أقتل أبي فقتله كان على القاتل ديته لابنه.([3])
([1]) الاشباه والنظائر،ص160/القاعدة التاسعة عشر،إذا اجتمع المباشر والمتسبب…/قدیمی کتب خانه.
([2]) الفتاوی الهندیة/ج6/ص46/کتاب الجنایات/ الباب التاسع فی الأمر بالجنایة ومسائل الصبیان…/بیروت: داراحیاء التراث العربی.
([3]) فتاوی قاضی خان/ج3/ص350/کتاب الجنایات/باب القتل،قدیمی کتب خانه، کراچی.
و الله اعلم بالصّواب
آدرس فتوا:
https://hamadie.ir/fiqh/?p=681
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.