دارالافتاء مجازی حمادیه اهل سنت و جماعت – بر اساس فقه حنفی
الجواب باسم ملهم الصواب
تمهید: واژه آنلاین پس از به وجود آمدن اینترنت و به ویژه پس از فراگیر شدن آن در سراسر جهان به وجود آمد و اشاره به دنیای مجازی اینترنت و شبکه دارد.
اینترنت مجموعه بزرگی از کامپیوترها میباشد که با استفاده از بسترهای مخابراتی و تکنولوژیهای جدید با هم در ارتباط میباشند. افرادی که به شبکه اینترنت متصل میشوند به عنوان یک کاربر اینترنتی (user) نامیده میشوند و امکان دریافت اطلاعات از اینترنت و ارسال اطلاعات به اینترنت را دارند.
در فرهنگ رایانه بَرخط یا آنلاین (به انگلیسی: Online) وضعیت یا حالت وصل بودن به رایانهٔ مرکزی را گویند؛ یعنی وصل بودن یک کاربر به اینترنت و شبکه های الکترونیکی مانند آن. زمانی که شما به اینترنت متصل میشوید، در واقع، قابل دسترس هستید و هر کسی میتواند با استفاده از ابزار مناسب، به طور مستقیم و بی درنگ با شما ارتباط برقرار کند. معنی واقعی این واژه به خصوص زمانی نمود پیدا میکند که شما از نرم افزارهای پیام رسانی فوری مانند Yahoo! Messenger و نظایر آن استفاده میکنید.
تعریف برخط بودن یا نبودن در جوامع الکترونیکی معمولاً در مطابقت با استاندارد فدرال 1037C آمریکا بیان میشود. به طور خلاصه برای آن که یک دستگاه برخط باشد، باید حداقل یکی از شرایط زیر را داشته باشد:
* تحت کنترل مستقیم یک دستگاه دیگر باشد؛
* تحت کنترل کامل سیستمی باشد که به آن مربوط است؛
* آمادهٔ بهره برداری فوری توسط سیستم باشد، بدون آن که نیازی به دخالت انسان وجود داشته باشد؛
* به یک سیستم ارتباط پیدا کرده باشد (متصل شده باشد)؛
* آماده ارائه خدمات باشد.
با ترکیب این واژه با واژههای دیگر عبارات جدیدی به وجود آمدهاند مانند کاربر آنلاین، بازار آنلاین و ….
واژههای بَرخط یا آنلاین (به انگلیسی: Online) و بُرونخط یا آفلاین (به انگلیسی: Offline) معانی مشخصی در رابطه با فناوری رایانه و مخابرات دارند. به طور کلی، برخط نشانگر حالت اتصال است، در حالی که برونخط نشاندهندهٔ حالت قطعی میباشد. در استفادهٔ معمول، برخط اغلب به اینترنت یا وب جهانگستر اشاره دارد.
واژه برخط «on-line» «رایانه و فنّاوری اطلاعات، رمزشناسی» وضعیت یا حالت وصل بودن به رایانه مرکزی را گویند که معادل انگلیسی آنon-line است.
بیان حکم: با تمهید فوق اصالت کلمهی آنلاین هویدا شد که بنابر چندین علت بکارگیری آن نسبت به خداوند جایز نیست، که ذیلا تبیین خواهد شد:
أ) آنلاین به شبکه مجازی اینترنتی میگویند که برای آنلاین شدن نیاز به ساپورت(پشتیبانی) سیستم اینترنتی است، حال آن که خداوند بی نیاز است، و برای برقراری ارتباط با بندگان نیاز به پشتیبانی ندارد، چنانکه آیات کلام وحی مؤید این مدعا هستند[قل هو الله أحد (1) الله الصمد (2) لم يلد ولم يولد (3) ولم يكن له كفوا أحد]«سورة الإخلاص»در تفسیر بحر المدید ذیل تشریح لفظ الصمد چنین آمده:«هو السيّد المصمود إليه في الحوائج ، المستغني بذاته عن كل ما سواه ، المفتقِر إليه كلُّ ما عداه ، افتقاراً ضرورياً في كل لحظة ، إذ لا قيام للأشياء إلاّ به»«بحرالمدید/سورة الإخلاص» الله متعال به هیچ چیزی نیاز ندارد، بلکه تمامی موجودات برای بود و وجود خود نیازمند رب العالمین هستند، پس چطور میتوان آیه کلام وحی را نادیده گرفت و به نوعی منکر آن شد!
ب) شخص آنلاین فقط توانایی برقراری ارتباط با افراد آنلاین را دارد و از ارتباط با فراد آفلاین عاجز و ناتوان است، در حالی که خداوند متعال از هرگونه عجز و ناتوانی پاک و مبرا است، به قدری که در متون فقهی نسبت دهنده نقص و عاجزی بطرف خداوند کافر گفته شده، لذا شخصی که میگوید خداوند آنلاین است، گویا چنین اذعان میدارد: خداوند از تسلط و برقراری ارتباط با برخی از بندگانش عاجز مانده است، این درحالی است که کلام پاک الهی صراحتا اعلان میکند[وما أنتم بمعجزين في الأرض ولا في السماء وما لكم من دون الله من ولي ولا نصير]«العنکبوت:22» هیچ احدی از اهالی آسمان و زمین یارای عاجز کردن خداوند متعال را نداشته و نخواهد داشت، بنابراین بکارگیری کلمهی آنلاین در وصف خداوند جایز نیست و فردی که از معنای واقعی آنلاین مطلع باشد و با این وجود نیز چنین کلمهای را به خداوند نسبت دهد خطر کفر وجود دارد، لذا پرهیز از چنین کلماتی در وصف الهی الزامی است.
الدلائل:
ـ فی فتح الباری:
وكذلك ألفاظ الكفر المحتملة تصير بالنية كفرا.([1])
ـ وفی البحرالرائق:
فيكفر إذا وصف الله تعالى بما لا يليق به أو سخر بإسم من أسمائه أو بأمر من أوامره أو أنكر وعده أو وعيده أو جعل له شريكا أو ولدا أو زوجة أو نسبه إلى الجهل أو العجز أو النقص.([2])
ـ وفی خلاصة الفتاوی:
إذا وصف الله تعالى بما لا يليق به أو سخر بإسم من أسمائه أو بأمر من أوامره أو أنكر وعده أو وعيده….یکفر.([3])
ـ وفی مجمع الأنهر:
- إن ألفاظ الكفر أنواع
الأول فيما يتعلق بالله تعالى
إذا وصف الله تعالى بما لا يليق به، أو سخر بإسم من أسمائه أو بأمر من أوامره، أو أنكر صفة من صفات الله تعالى، أو أنكر وعده أو وعيده أو جعل له شريكا أو ولدا أو زوجة أو نسبه إلى الجهل أو العجز أو النقص([4])
والله أعلم بالصواب
([1]) ج1/ص123/کتاب الإیمان:من الدین الفرار من الفتن.
([2]) ج5/ص208 / کتاب السیر: باب أحکام المرتدین/مکتبه رشیدیه، کویته.
([3]) خلاصة الفتاوی/ج4/ص383/کتاب ألفاظ الکفر/المکتبة الرشیدیة، کویته.
([4]) ج2/ص321/کتاب السیر:ألفاظ الکفر أنواع/دارإحیاء التراث العربی.
و الله اعلم بالصّواب
آدرس فتوا:
https://hamadie.ir/fiqh/?p=573
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.