دارالافتاء مجازی حمادیه اهل سنت و جماعت – بر اساس فقه حنفی
الجواب باسم ملهم الصواب
شریعت مطهره، بهترین برنامه زندگی برای بشریت است: تمام مراحل زندگی را مد نظر داشته و حتی الامکان تمام احکام و فرامین الهی موافق عقل و فطرت بشریاند ـ مگر اینکه عقول از ادراک حقیقت مسخ شده باشند ـ بنابراین تا مادامی که ضرورت بشری نسبت به گنجایش در برخی احکام چیزی را ایجاب کند شریعت با توجه به اندازه نیاز و ضرورت در آن حکم تخفیف میدهد و همینگونه تا جایی که ضرورت چیزی را ایجاب کند شریعت هیچگاه بر خلاف آن حکمی را که موجب متضرر شدن فرد و جامعه گردد صادر نمیکند. مثلا: شخصی که از شدت گرسنگی در شُرف موت باشد و چیز حلالی برای تناول نداشته باشد، شریعت گوشت خوک را با وجود اینکه از نظر شرع حرام قطعی است؛ بازهم به اندازه قوت لا یموت جواز میدهد.
امروزه با توجه به گرم بودن بازار اختراعات و اکتشافات و به روی کار آمدن دستگاهای پیشرفته در زمینههای مختلف، شاهد رویدادهای گوناگونی هستیم که فکر هر آدمی را به خود مشغول میسازد و علمای امت را وا میدارد تا در مورد حکم شرعی آن در پی تحقیق و مطالعه و تفحص باشند. خداوند فقهای امت را جزای خیر دهد که احکام الهی را در روشنی قرآن و سنت تدوین کردند و برای آیندگان بهترین قواعد و ضوابط را جهت تشخیص و حل مسایل بجا گذاشتند که اگر با فکر و تدبر وارد عمل شوییم ـ ان شاء الله ـ پاسخ هر سوال را خواهیم یافت.
یکی از مسایل روز که بر زبانها جاری است مسئله اجاره رحم و آنچه با آن از قبیل انتقال جنین ، داخل کردن منی با آلات امروزی به اندرون و… مربوط است میباشد. در حالیکه این عمل از فطرت انسانی بسیار دور است.
ابقای فطرتی که الله انسان را برای آن آفریده است، نه تنها مایه نجات انسان در آخرت است بلکه در دنیا نیز موجب رستگاری او میگردد [فِطْرَتَ اللهِ الّتي فَطَرَ النّاسَ علَیْهَا]
متاسفانه تمدن غربیها در عصر حاضر بر پایه این اصل بنا شده است که دین واخلاق هیچ جایی در زندگی انسان ندارد لذا غربیها راه جنگ علیه فطرت را گرفتهاند، اذن دادن به پیوندهای غیر قانونی و به همجنسگرایی، پذیرفتن عریانی وبرهنگی به عنوان حق مسلم، پیش گیری از افزایش نسل انسان وامثال آن از مواردی هستند که با فطرتی که الله تعالی آفریده است در تضادند و ارتکاب آن نه تنها از نظر اخلاقی بلکه از نظر پزشکی نیز سخت مضر است و موجب بیماریهای لاعلاج میگردد.
تمدن عصر حاضر که اخلاق و آشنایی با الله هیچ جایی در آن ندارد، میخواهد انسان در مورد مسایل صنف نازک زنان به کلی از قانون فطرت آزاد گردد و از بین بردن هویتش هیچ ارزشی برای او نداشته باشد.
انتقال جنین یا اجاره رحم همه به یک صورت شیوههای مختلفی دارند:
الف: نطفه شوهر با اسپرم همسر در زنی بیگانه در رحم همسر پرورش داده شود؛
ب : نطفه شوهر با اسپرم همسر در رحم زنی بیگانه گذاشته شود؛
ج : نطفهی یک مرد اجنبی با اسپرم زنی که با اذن شوهرش خواهان فرزند است، در رحم زنی دیگر گذاشته شود؛
د : نطفهی یک مرد اجنبی با اسپرم زنی که خواهان فرزند است در رحم همان زن پرورش داده شود.
آن چه در این چهار صورت مشترک میباشد این است که زنی قصد مادر شدن دارد برای فرزند او نطفهی فردی اجنبی یا اسپرم زنی اجنبی یا رحم زنی اجنبی مورد استفاده قرار میگیرد و در تمام این صورتها از نظر اخلاقی و روانی مفاسد متعددی وجود دارد که بخشی از آن به مراتب ذیل میباشد:
زن در رحم خود نطفهی مردی اجنبی را پرورش میدهد و به اعتبار انجام همان عملی را مرتکب میشود که زن زنا کار آن را مرتکب میگردد؛
این چیز که اعضای انسان بویژه اعضای ویژه او همانند کالاهایی تجاری مورد استفاده قرار بگیرند مغایر با شرافت و کرامت انسانی است؛
تقدّس مادر بودن با این کار لکهدار میگردد و پیونده پاکیزهای که دارای ارزش و کرامت میباشد به یک تجارت بدل میشود؛
این که آغوش یک زن بعد از اینکه نُه ماه سختیهای حاملگی را متحمل شده است از بچهای که از شکم او به دنیا آمده است محروم میگردد، از نظر روانی سخت صدمه میبیند و ممکن است مغز و اعصاب او را تحت تاثیر قرار دهد؛
قابل ذکر است مادری که در زمان پرورش بچه در شکم وی در زمان وضع حمل با سختیهای غیر معمول مواجه میگردد چنانکه قرآن با الفاظ [حملتْه أمُّه کُرهاً ووضعتْه کُرهاَ] آن را به تصویر میکشد پس چگونه در دل زنی که این مراحل را پشت سر نگذاشته است نسبت به بچهی مورد اشاره محبت ایجاد میگردد؛؟
مردی که برای همسرش نطفهی مردی اجنبی را پذیرفته است، اگر منجر به تولد یک دختر گردد آیا میتوان امید داشت که او (شوهر این زن) با او همچون یک پدر رفتار کند و حجاب فطری که در میان یک پدر و دختر وجود دارد درباره او حفظ کند؛!
با عنایت به اسباب و علل فوق امکان نزاع بر سر پرورش نوزاد در میان زنیکه اسپرم خود را داده و در میان کسی که سختیهای حاملگی را متحمل شده است وجود دارد بلکه همواره چنین اختلافاتی رخ میدهد؛!
مهم ترین نکته این است که هویت انسان و شناسایی او به اعتبار نسل مایه افتخار است و هر شخصی دوست دارد هویت او از بین نرود و از بین رفتن این هویت برای او مایه ذلت است و او از راههای متعددی خواهان حفظ آن است. به همین خاطر شریعت به شدت از زنا نهی کرده است و سختترین حد را برای آن مقرر کرده است کسی که درباره پدر یا مادرش تردید داشته باشد و نداند که این زن مادر او است یا آن زن… شناخت نسب چنانکه به پدر مربوط میشود به مادر نیز مربوط میشود و حتی بعضی از خاندانها در صورت نبودن فرزندان ذکور به سوی مادر گرایش خواهند داشت…»[1]
بهر حال فتوای علما با توجه به مفاسد و کارهای منافی عفت در این امر چه در اجاره رحم و یا در انتقال جنین و …، عدم جواز است زیرا اعضای مخصوص خود را جهت انتقال جنین در اختیار دیگران گذاشتن خلاف غیرت و فطرت سلیم انسانی است و اسلام هیچگاه به چنین اموری اجازه نمیدهد اگر با غور و فکر بیشتر به این مسئله بنگریم در خواهیم یافت که در این کار هیچگونه ضرورتی نیست که بر پایه آن چنین عملی صورت گیرد.
در فتاوی منبع العلوم چنین آمده است:
اصول شرعی این است که از بدن انسان این قدر کار گرفته شود که مقتضای فطرت و طبیعت انسانی است. آری! در ضروت های ناگریز و لاعلاج از جسم او کار غیر فطری گرفتن گنجایش دارد؛ مثلا ً اگر کسی گلو گیر شود و نمی تواند که غذا را فرو ببرد و خوف هلاک جانش وجود دارد، در این صورت برای نجات جان او می توانیم به وسیلهی لوله به اندرون او غذا برسانیم و تزریق کنیم، اما رساندن منی به وسیله ی آلات به اندرون از این ضرویات نیست؛ زیرا این برای توالد و تناسل است وآن ضرورتی چنان نیست که بر آن وجود انسان و بقای او موقوف باشد. لذا این طریق یقیناً خلاف اصول اسلامی و نادرست است.([2])
([1]) مصوبهها مجمع فقه اسلامی هندوستان، ص276 إلی278(بتصرف یسیر) ناشر: شیخ الإسلام احمد جام.
([2]) فتاوی منبع العلوم کوهون، ج12/ ص146/ الطبعة الأولی/ مکتبه: تربت جام.
و الله اعلم بالصّواب
آدرس فتوا:
https://hamadie.ir/fiqh/?p=2613
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.