در بعضی جاها مردمی ‌که زمین‌های کشاورزی دارند و در آن هندوانه کاشته‌اند می‌گویند: افراد زیادی در اینجا می‌آیند و از هندوانه‌ها استفاده می‌کنند و هم‌چنین افراد رهگذری که گذرشان به اینجا می‌افتد، از این هندوانه‌ها استفاده می‌کنند. آیا در این هندوانه‌ها عشر است؟

الجواب باسم ملهم الصواب

آنچه را که فقهاء در این باره اعتبار کرده‌اند همان ماحصل زمین است. یعنی تا زمانیکه از زمین اخراجات به دست بیاید عشر در آن واجب است. البته زمانیکه زمین خراجی یا محصول هلاک شده باشد، در این صورت عشری نیست و الا در هر حالی در زمین کشاورزی عشر است.

الدلائل:

فی القرآن الکریم:

[وَآتُواْ حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ]^([1])

ـ  و فی بدائع الصّنائع:

وأما سبب فرضيته، فالأرض النامية بالخارج حقيقة، وسبب وجوب الخراج للأرض النامية بالخارج حقيقة، أو تقديرا حتى لو أصاب الخارج آفة فهلك لا يجب فيه العشر في الأرض العشرية ولا الخراج في الأرض الخراجية لفوات النماء حقيقة وتقديرا. ولو كانت الأرض عشرية فتمكن من زراعتها فلم تزرع لا يجب العشر لعدم الخارج حقيقة.^([2])

ـ و فی البحرالرائق:

وأما سببها فالأرض النامية بالخارج حقيقة بخلاف الخراج فإن سببه الأرض النامية حقيقة أو تقديرا بالتمكين فلو تمكن، ولم يزرع وجب الخراج دون العشر، ولو أصاب الزرع آفة لم يجبا.^([3])

ـ وفی التاتارخانیة:

قال أبو حنیفة: کل شئ أخرجته الأرض مما تستنمی به الأرض، و فی الخانیة: من الحنطة و الشعیر و الدخن و الأرز و أصناف الحبوب و البقول و الریاحین و الأوراد و الرطاب.^([4])

---

([1]) سورة الأنعام/ الآیة: 141.

([2]) بدائع الصنائع، ج2/ ص495، کتاب الزکاة/ فصل فی بیان سبب الفرضیة،بیروت: دارالکتب العلمیة، الطبعة الثانیة.

([3]) البحرالرّائق شرح کنزالدقائق، ج2/ ص 412 ـ 413ـ ، کتاب الزکاة/ باب العشر، مکتیة الرشیدیة.

([4]) الفتاوی التاتارخانیة، ج3/ص 274، (رقم: 4350)، کتاب العشر، سنة الطبعة، الأولی/مکتبه رشیدیة.

و الله اعلم بالصّواب

آدرس فتوا: https://hamadie.ir/fiqh/?p=2589
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.