دارالافتاء مجازی حمادیه اهل سنت و جماعت – بر اساس فقه حنفی
الجواب باسم ملهم الصواب
آنچه از کتب فقهی مستفاد میگردد همین است که این حکم مختص بقیه حیوانات بوده و ماهی در آنها داخل نیست. قطع نظر از کتب فقه، آنچه از تتبع لغات به دست میآید نیز همینگونه است، و بلکه تعریف «جلاله» بر «ماهی» صدق نمیکند. در تعریف «جلّاله» قید «دابة» ملحوظ میباشد که دابه: حیوانی است که بر روی زمین راه میرود. و ماهی بر زمین راه نمیرود، بلکه در دریا است.
لذا با توجه به موارد یاد شده، نمیتوان ماهی را جلاله دانست و یا حکم جلاله را به آن داد.
از عبارات فقهای کرام چنین به نظر میرسد که ماهی با خوردن اشیای حرام و نجس، حکم «حیوان جلّاله» را به خود نمیگیرد و در مورد حلال بودن ماهی نص صریح موجود است. و همچنین حیوانات دریایی همه حراماند جز ماهی در صورتی که طافی نباشد. لذا خوردن اشیای نجس مانع حلال بودن ماهی نمیگردد،
و در هیچ کتابی قیدی مبنی بر حبس ماهی جهت پاک شدن دیده نشده، و بلکه عکس آن موجود میباشد. چنانکه در عبارات آمده: ماهیکه در آب نجس بوده و همانجا بزرگ شده است، خوردنش مشکلی ندارد. «ولو أرسلت السمكة في الماء النجس فكبرت فيه لا بأس بأكلها للحال».
و فرق دیگری که میتوان به آن ـ در تفکیک ماهی از جلاله ـ اشاره کرده همین است که ماهی در دریا است و جلاله حیوانی است که در خشکی زندگی میکند.
چنانکه مولانا شبیراحمد قاسمی در «فتاوی قاسمی» مینویسند:
«البته باید دانست که ماهی را نمیتوان در حکم «حیوان جلّاله» دانست؛ زیرا در تعریف حیوان جلاله، قید «دابه» آمده است که این تعریف بر ماهی صدق نمیکند. همچنین «جلاله» بر حیوانی اطلاق میشود که در خشکی باشد و ماهی در خشکی نیست».([1])
الدلائل:
ـ فی الدرّالمختار:
وينظر الفرق بين السمكة وبين الجلالة ا هـ بأن تحمل السمكة على ما إذا لم تنتن ويراد بالجلالة المنتنة تأمل. ( قوله ولو طافية مجروحة وهبانية) لم يوجد ذلك في الوهبانية ولا في شرحها ، وإنما قال العلامة عبد البر : الأصل في إباحة السمك أن ما مات بآفة يؤكل، وما مات بغير آفة لا يؤكل ط، نعم صرح بالمسألة في الأشباه فكان المناسب العزو إليها ( قوله غير الطافي ) اسم فاعل كالسامي.([2])
ـ وفی ردّالمحتار:
قوله: (ولو متولدا في ماء نجس) فلا بأس بأكلها للحال لحله بالنص وكونه يتغذى بالنجاسة لا يمنع حله، وأشار بهذا إلى الإبل والبقر والجلالة والدجاجة، وهي من المسائل التي توقف فيها الإمام فقال لا أدري متى يطيب أكله.([3])
ـ و فی البناية:
لأن الدابة في اللغة ما دب على الأرض. قال الجوهري: كل ما مشى على الأرض دابة ودبيب، والدابة التي تركب.
وقوله: “لأن لذوات الحوافر كالفرس، والبغل، والحمار” غير موجه، لأن التخصيص لهذه الثلاثة من أين، والدابة منقولة عما يدب على وجه الأرض على ذوات الأربع من الحيوان.([4])
([1]) فتاوی قاسمیه، ج24/114، کتاب الحظر و الإباحة/باب حلال و حرام جانور، مکتبه اشرفیه، دیوبند، ضلع سهارنپور، الهند.
([2]) الدرالمختار،ج10/ ص371، کتاب الذبائح،دار إحیاء التراث العربی/ الطبعة الأولی.
([3]) رد المحتار، ج9/ ص371،کتاب الذبائح/دار إحیاء التراث/الطبعة الأولی.
([4]) البناية شرح الهداية، ج1/ ص373، کتاب الطهارة/باب الماء الذي یجوز به الوضوء و ما لایجوز، المکتبة الحقانیة ملتان، پاکستان.
و الله اعلم بالصّواب
آدرس فتوا:
https://hamadie.ir/fiqh/?p=2547
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.