بچه‌ام را ماری نیش زده بود بعد از لحظه‌ای غش کرد و‌ ‌‌افتاد، در دل گفتم: ای خدا اگر فرزندم را صحت نصیب کنی، این بز را، به رضامندی تو خیرات می‌کنم؛ این جمله را دو و یا سه بار تکرار کردم. در حالی که بز هنوز پیش من بود، (به قصد کشتن). هم اکنون به نظرم چنین می‌رسد که از ذبح کردن و یا خیرات کردن خود حیوان، به مساکین نفع کمتری می‌رسد؛ بنابراین من قصد دارم پولش را به همان قیمت که خریده بودم به فقراء و مساکین بدهم، آیا گنجایش دارد؟

الجواب باسم ملهم الصواب

باید دانست فلسفه دادن صدقات و نذورات به فقرا، تحصیل قربت، و بی نیاز ساختن فقرا است لذا به هر نحوی که این هدف صورت پذیرد درست است. در سوال مذکور نیز اگر بجای دادن بز، قیمت آن را بدهد خوب است. چه بسا فقرایی هستند آن اندازه که به پول برای مخارج روز مره شان محتاج اند به گوشت و خود گوسفند نیاز ندارند. به همین علت برخی از فقهاء جانب انفع برای فقرا را ترجیح داده اند.

الدلائل:

ـ فی الدرّالمختار:

(و جاز دفع القیمة فی زکاة و عشر و خراج و فطرة و نذر و کفارة غیر الإعتاق)^([1])

ـ و فی ردّالمحتار:

قوله: (ونذر) كأن نذر أن يتصدق بهذا الدينار فتصدق بقدره دراهم أو بهذا الخبز فتصدق بقيمته جاز عندنا، كذا في«فتح القدير»… بخلاف النذر بالتصدق بشاتين وسطين فتصدق بشاة بقدرهما جاز، لأن المقصود إغناء الفقير وبه تحصل القربة وهو يحصل بالقيمة.

و أیضا فی الرد:

قوله: (وجاز دفع القيمة)… ثم إن المعتبر عند محمد الأنفع للفقير من القدر والقيمة. وعندهما القدر، فإذا أدى خمسة أقفزة رديئة عن خمسة جيدة لم يجز عنده حتى يؤدي تمام قيمة الواجب وجاز عندهما، وهذا إذا كان المال جيدا وأدى من جنسه رديئا أما إذا أدی من خلاف جنسه فالقیمة معتبرة إتفاقا.^([2])

ـ و فی البحرالرائق:

بخلاف النذر بالتصدق بأن نذر أن يتصدق بشاتين وسطين فتصدق بشاة بقدرهما جاز؛ لأن المقصود إغناء الفقير، وبه تحصل القربة، وهو يحصل بالقيمة.^([3])

---

([1]) الدر المختار، ج3/ ص 195ـ کتاب الزکاة/ باب زکاة الغنم. دار احیاء التراث العربی، الطبعة الأولی.

([2]) ردالمحتار، ج3/ ص 195ـ کتاب الزکاة/ باب زکاة الغنم، دار احیاء التراث العربی، الطبعة الأولی.

([3]) البحرالرّائق شرح کنزالدقائق، ج2/ ص 387ـ ،کتاب الزکاة/ فصل فی الغنم، رشیدیه.

و الله اعلم بالصّواب

آدرس فتوا: https://hamadie.ir/fiqh/?p=2455
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.