حیواناتی که در خانه و مراتع (صحراء و جنگل) تغذیه می‌شوند؛ یعنی هم به چراگاه می‌روند و هم در خانه علوفه داده می‌شوند. آیا بر آنها زکات لازم است؟

الجواب باسم ملهم الصواب

در صورت مسئوله ملاحظه شود که هر کدام غالب باشد، همان اعتبار دارد. یعنی اگر بیشتر سال را در مرتع (چراگاه)  می‌چرند، بر آنها زکات فرض است اما چنانچه اکثر مدت سال یا نصف آن را در خانه تغذیه می‌شوند، در این دو صورت بر آنها زکات لازم نیست. البته اگر برای تجارت باشند، در قیمت آنها زکات فرض است.

الدلائل: 

ـ فی الهندیة:

فإن كانت تسام في بعض السنة وتعلف في البعض فإن أسيمت في أكثرها فهي سائمة، وإلا فلا كذا في محيط السرخسي حتى لو علفها نصف الحول لا تكون سائمة، ولا تجب فيها الزكاة كذا في التبيين.([1])

ـ وفی البحر الرائق:

وفي ضياء الحلوم: السائمة المال الراعي (قوله: هي التي تكتفي بالرعي في أكثر السنة) بيان للسائمة بالمعنى الفقهي؛ لأن اسم السائمة لا يزول بالعلف اليسير ولأنه لا يمكن الاحتراز عنه قيد بالأكثر لإفادة أنه لو علفها نصف الحول فإنها لا تكون سائمة فلا زكاة فيها لوقوع الشك في السبب؛ لأن المال إنما صار سببا بوصف الإسامة فلا يجب الحكم مع الشك.([2])

ـ وفی فتاوی قاضی‌خان:

وإن کان یعلفها فی بعض السنة ویسیمها فی بعض السنة فالعبرة فی ذلک لأکثر السنة فإن کانت راعیة فی نصف السنة لم تکن سائمة.([3])

---

([1]) الفتاوی الهندیة/ج1/ص222/کتاب الزکاة/باب فی صدقة السوائم/ فصل فی المقدمة/مکتبة: داراحیاء التراث العربی/ الطبعة الأولی.

([2]) البحرالرائق شرح کنزالدقائق/ج2/ص372/ کتاب الزکاة/ باب صدقة السوائم/مکتبه رشیدیه.

([3]) فتاوی قاضی خان/ج1/ص217/کتاب الزکاة/ قدیمی کتب خانه.

و الله اعلم بالصّواب

آدرس فتوا: https://hamadie.ir/fiqh/?p=2075
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.