دارالافتاء مجازی حمادیه اهل سنت و جماعت – بر اساس فقه حنفی
الجواب وبالله التوفیق
دین مبین اسلام، دینی کامل و بی نقص است و سرشار از خیر و خوبی میباشد و با برنامه ریزی کامل و موشکافانه توأم با حکمت، زندگی ایده آلی را برای انسانها جهت مؤانست و همدلی ترسیم نموده است.
در حجة الوداع خداوند متعال با نازل کردن آیه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا» دین مبین اسلام را به عنوان تنها دین برتر و منتخب جهان و بهترین منهج حقیقی جهت دست یافتن آدمیان به کامرانی و سعادت ابدی تعیین نموده است تا مبادا از شاه راه حقیقی دور گشته و در دام شیطان بیفتند. و پیامبر خدا صلی الله علیه و سلم با بیان نمودن سنتهای گوهربارش بهترین لباس تکامل را به کالبد اسلام پوشانید تا تتمه سعادت اخروی انسانهایی باشد که تابع اسلام و فرامین الهی هستند.
دین مبین اسلام با قرار دادن احکام در چهار چوب قرآن و شریعت و پایه گذاری مسائل دینی بر مبنای سنت پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم راه حقیقت را برای پویندگان دین هموار نموده است و مانعی بزرگ برای واقع شدن آنها در منجلاب بدعت و رسومات جاهلی قرار گرفته است. یکی از این احکام بی نظیر اسلام حکم «عقیقه» کردن برای نوزاده است. و این حکم الهی که رسول خدا صلی الله علیه و سلم با انجام دادن آن برای حضرات حسنین رضی الله عنهما مهرمشروعیت بر آن زد، نیز از حکمت خالی نمی باشد.
عقیقه در اسلام دارای مصالح و فواید بی شماری می باشد. رسول خدا صلی الله علیه وسلم خودشان عقیقه کردند و دیگران را به این امر شایسته ترغیب دادند و تشویق نمودند.
اکنون بعضی از حکمت آن را برای وضاحت و آگاهی بیشتر بیان می داریم:
1ـ بوسیله عقیقه کردن، نسب فرزند به بهترین صورت منتشر و ثابت می گردد. مشهور گردانیدن نسب بسیار ضروری و حائز اهمیت می باشد، تا هیچ کس نتواند به نوزاد برچسب حرامزاده بودن را بچسپاند و او را بد نام و ذلیل بگرداند.
عقیقه برای این کار(اعلان و انتشار نسب نوزاد) بهترین روش می باشد تا همگان اطلاع حاصل کنند که خداوند به فلان خانواده فرزندی ارزانی داشته است.
2ـ در عقیقه کردن صفت زیبای سخاوت و بخشش وجود دارد؛ زیرا انسان هایی که عقیقه می کنند از صفت بخل خالی هستند. عقیقه کردن، صفت نیکوی سخاوت را در وجود انسان پایه گذاری می کند و صفت زشت بخل را ریشه کن می کند.
3ـ به برکت عقیقه کردن تمام آن کسانی که دعوت شده اند و از گوشت آن خورده اند در حق آن شخص دعای خیر می کنند که این خود موجب رفع بلاها و مصایب و محفوظ ماندن از مشکلات است. اما کسانی که از عقیقه کردن سر باز می زنند، در واقع خودشان را از خیر بزرگی محروم می کنند.
4ـ آدمی با عقیقه کردن، تعلق خویش را با ملت ابراهیمی علیه و علی نبینا افضل الصلاة و السلام ظاهر می گرداند؛ زیرا در دین نصاری هرگاه بچه ای به دنیا می آمد اورا در رنگ زرد فرو می بردند و به او « معمودیه» می گفتند.
خداوند در قرآن به همین نکته اشاره می کند ومی فرماید: «صِبْغَةَ الله وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ الله صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدونَ»
5ـ با عقیقه کردن از همان ابتدا معلوم می گردد که پدر و مادر، بچه شان را در راه الله بعنوان فدیه می دهند؛ همانگونه که حضرت ابراهیم عیله الصلاة و السلام فرزند جگر گوشه اش اسماعیل را از همان ابتداء می خواست در راه الله قربانی کند.
6ـ بعد از ولادت بچه، انسان با عقیقه کردن فرمانبرداری و تابع داری خود از خداوند را اعلان می کند و این کار خود علامتی بر فرمان برداری از دستور الله متعال است.
7ـ فرزند هرکس جگر گوشه و عزیز وی می باشد هرگاه بچه به دنیا می آید، پدر و مادر بسیار خوش حال می شوند و در جلوی بقیه خویشاوندان نسبت به تولد فرزندشان ابراز خوشحالی می کنند؛ بنابراین همین مسرت قلبی، عقیقه یک نوع ادای شکر است.
8ـ اولاد یکی از بزرگترین نعمت های خداوندی به شمار می آید و سبب سردی چشمان و ذریعه نجات در آخرت است. و موجب بقای نسل و نسب می باشد. از همین رو شریعت جهت شکر گزاری در مقابل همه این نعمت ها عقیقه را لازم گردانید.
9ـ با عقیقه کردن، تمام غریب و فقراء و مساکین و دوستان و خویشاوندانی که در عقیقه شریک بودند در حق نوزاد دعای خیر می کنند و این باعث خوشبختی بچه در آینده می شود و رحمت های خداوند بر بچه فرود می آیند.
10ـ عقیقه سبب ایجاد محبت بین والدین و دوستان و رشته داران بچه می شود و موجب دور شدن اختلافات می گردد.
11ـ اولاد از همه بلا های آسمانی و زمینی مصون و محفوظ می ماند.
12ـ فرزند از تمام أثرات شیطان ایمن می ماند.
متون کتاب های حدیثی و فقهی نیز این امر را بسیار زیبا واضح گردانیدهاند تا به جایگاه والای آن در سیره انسانهای مومن آشنا شویم و بتوانیم از افکار منجمد آن دسته از انسان هایی که خود را به ظاهر روشنفکر می دانند و«عقیقه کردن» را اسرافی بیش تلقی نمی کنند، با بیان کردن حکم عقیقه همراه با حکمت وفلسفه مشروعیت آن چادر جهل و نادانی را دور گردانیم؛ تا به وضوح بیان داریم که سنت های رسول خدا صلی الله علیه و سلم که سر چشمه آن سروش وحی الهی است که مملو از حکمت و صلاح دید جامعه بشریت می باشد.
الدلائل:
ـ فی الفقه الإسلامی وأدلته:
وحكمتها: شكر نعمة الله تعالى برزق الولد، وتنمية فضيلة الجود والسخاء وتطييب قلوب الأهل والأقارب والأصدقاء بجمعهم على الطعام، فتشيع المحبة والمودة والألفة.([1])
ـ وفی بدائع الصّنائع:
لان المقصود من الكل التقرب إلى الله عز شأنه وكذلك إن أراد بعضهم العقيقة عن ولد ولد له من قبل لأن ذلك جهة التقرب إلى الله تعالى عز شأنه بالشكر على ما أنعم عليه من الولد كذا ذكر محمد رحمه الله في نوادر الضحايا.([2])
ـ وفی الفقه المنهجی:
حكمة تشريع العقيقة:
في تشريع العقيقة أسرار بديعة، ومصالح جمّة، وفوائد كثيرة نذكر منها ما يلي:
1ـ الاستبشار بنعمة الله عزّ وجلّ، حيث يَسّر الوضع، ورزق الوالدين الولد، والولد محبَّبٌ للوالدين، فينبغي شكر واهبه، والمنعِم به.
قال الله عزّ وجلّ: [وَإِن تَشْكُرُوا يَرْضَهُ لَكُمْ] (الزمر: 7).
وقال سبحانه وتعالى [لَئِن شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ] (إبراهيم: 7).
وقال تبارك وتعالى: [لْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا] (الكهف: 46).
وقال عز من قائل: [زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاء وَالْبَنِينَ] (آل عمران: 14).
2 ـ التلطف بإشاعة نسب الولد ونشره، إذ لابدّ من نشر ذلك وإشاعته، لئلا يقال فيه ما لا يحب، فكانت العقيقة أحسن وسيلة لذلك.
3 ـ إنماء ملكة السخاء والكرم عند الإنسان، وعصيان داعية الشح الذي أحضرته النفوس.
قال الله تعالى: [وَأُحْضِرَتِ الأَنفُسُ الشُّحَّ] (النساء: 128).
وقال جل جلاله: [وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ] (الحشر: 9).
4 ـ تطيب قلوب الأهل والأقارب والأصدقاء والفقراء، وذلك بجمعهم على الطعام، وبالتقائهم حوله تكون المودّة والمحبة والألفة، والإسلام دين ألفة ومحبّة واجتماع.([3])
([1]) الفقه الإسلامی وأدلته،ج4/ص2746/العقیقة وأحکام المولود/دار الفکر بدمشق.
([2]) بدائع الصنائع في ترتيب الشرائع، ج4/ص 209/کتاب التضحیة/مکتبه رشیدیه.
([3]) الفقه المنهجی علی مذهب الإمام الشافعی/ج1/ص488/ دا رالإحسان للنشر و التوزیع.
و الله اعلم بالصّواب
آدرس فتوا:
https://hamadie.ir/fiqh/?p=1792
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.