آیا همه مخلوقات از جمله ذی روح وغیر ذی روح، تسبیح الله (جل جلاله) را بیان میکنند؟ و آیا تسبیح غیر ذی روح مانند ذی روح میباشد؟

الجواب بالله التوفیق

در آیات و احادیث به صورت مطلق درمورد تسبیح ذی روح وغیر ذی روح ذکری به میان آمده است  که همه اشیاء تسبیح الله را میگویند، اما تسبیح آنها با هم تفاوت دارد . چنانکه علامه رازی رحمه الله در تفسیرش اینگونه می فرماید: موجودات زنده و مکلف به دو صورت تسبیح خداوند را بجا می آورند: 1ـ با قول و زبان خویش مثل سبحان الله گفتن. 2ـ با دلالت حال توحید و تقدیس خداوند را بیان میکنند.

اما آن دسته از أشیاء که زنده نیستند مثل جمادات، تسبیح و تقدیس خداوند را به روش دوم بیان می کنند؛ زیرا بیان پاکی و تسبیح خداوند به روش اول فقط با فهم و علم و ادراک و نطق حاصل می شود و جمادات و موجودات غیر ذی روح فاقد تمامی این موارد هستند پس فقط این دسته از موجودات می توانند به روش دوم تسبیح خداوند را بیان کنند.

الدلائل:

في القرآن الکریم، قال الله تبارک تعالي: 

{تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلَكِنْ لَا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا}^([1])

ـ وفي التفسیر الکبري:

إعلم أن الحي المکلف یسبح بوجهین: الأول: بالقول کقوله باللسان سبحان الله. والثاني: بدلالة أحوالهعلی توحیدالله تعالي و تقدیسه وعزته، فأما الذي لایکون مکلفاً مثل البهائم، ومن لایکون حیاً مثل الجمادات فهی إنما تسبح لله تعالي بالطریق الثاني، لأن التسبیح بالطریق الأول لا یحصل إلا مع الفهم والعلم والإدراک والنطق وکل ذلک في الجماد محال، فلم یبق حصول التسبیح في حقه إلا بالطریق الثاني.^([2])

ـ و في حاشیة الصاوي:

قوله : (من المخلوقات ) أي الإنس والجن و الملک و سائر الحیوانات و الجمادات… قوله :(وَلَكِنْ لَا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ) هذا یقتضي أن تسبیح الجمادات والحیوانات غیر العاقلة بلسان المقال، و هو الذي اختاره جمهور السلف، وذهب الأقل إلي أنه بلسان الحال، بمعنی أنها تدل تلک المخلوقات، علی دن لها صانعاً متصفاً بالکمالات، منزهاً عن النقائض ، فکان ذلک تسبیحاً لها.^([3])

---

([1]) سورة الإسراء/الآیة:44.

([2]) تفسیر الکبير أو مفتاح الغیب/ج20/ص179/سورة الإسري/تحت الآیة:44/المکتبة التوفیقیة .

([3]) حاشیة الصاوي علی تفسیر الجلالین/ج3/ص1132/سورة الإسراء/تحت آیة: 44/ مکتبه رشیدیه ـ کوئته/ الطبعةالاولی.

و الله اعلم بالصّواب

آدرس فتوا: https://hamadie.ir/fiqh/?p=1576
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.