تعریف صحیح دیه را از دیدگاه فقه بیان کنید، و بفرمایید، حکمت مشروعیت دیه، و منافع دینی و دنیوی در تشریع حکم دیه چیست؟

الجواب وبالله التوفیق

دیه از ماده‌ی «وَدَی یدِی، ودَی القاتلُ المقتولَ»  یعنی قاتل دیه‌ی مقتول را داد، می باشد.

– در شرع دیه به چیزی گفته می شود که در مقابل نفس یا مادون نفس پرداخت می شود.

– سبب واجب شدن دیه اشتباهی هست که از آدمی صادر می شود، و از آنجایی که جان و نفس انسان شرافت ویژه‌ای دارد، و از نگاه شرع محفوظ و معصوم هست، لذا حفاظت آن واجب، و در قبال تعدی و تجاوز به آن جریمه تعیین شده است.

– اما یکی از حکمت و منفعت های تشریع دیه این است که فساد برچیده شده و آتش کینه وارثان مقتول و… خاموش شود.

الدلائل:

ـ في الدر:

الدية في الشرع اسم للمال الذي هو بدل للنفس لا تسمية للمفعول بالمصدر، لأنه من المنقولات الشرعية. والأرش اسم للواجب فيما دون النفس.^([1])

 ـ وفي الرد:

(قوله الدية في الشرع إلخ) وفي اللغة مصدر ودى القاتل المقتول إذا أعطى وليه المال الذي هو بدل النفس والتاء في آخرها عوض عن الواو في أولها كالعدة (قوله الذي هو بدل النفس) زاد الأتقاني أو الطرف (قوله لا تسمية للمفعول إلخ) كذا قال ابن الكمال رادا على الزيلعي وغيره.^([2])

ـ وفي تکملة البحر:

معناها شرعا فالدية عبارة عما يؤدى وقد صار هذا الاسم علما على بدل النفوس دون غيرها وهو الأرش وأما سبب وجوبها فالخطأ فإن الآدمي لما خلق في الأصل معصوم النفس.محقون الدم مضمونا عن الهدر فيجب صون حقه عن البطلان.وأما الخامس وهو فائدتها فهو دفع الفساد وإطفاء نار ولي المقتول. ^([3])

---

([1]) الدر المختار/ج10/ص 235/ کتاب الدیات/دار المعرفة- بیروت/الطبعة الرابعة.

([2]) ردالمحتار/ ج 10/ص 235 /کتاب الدیات/دار المعرفة- بیروت/الطبعة الرابعة.

([3]) تکملةالبحر الرائق شرح کنز الدقائق/9/ص126/کتاب الدیات/دار إحیاء التراث العربي/الطبعة الأولی.

و الله اعلم بالصّواب

آدرس فتوا: https://hamadie.ir/fiqh/?p=1093
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.