اینجانب یک دستگاه پرس کارتن که سالم بوده، به شخصی دیگر به مبلغ چهل میلیون تومان فروختم، مشتری پولم را داده و دستگاه را تحویل گرفت. بعد از چند روز پشیمان شده و دستگاه را برگشت داد. دستگاه را بنده سالم تحویل داده بودم اما مشتری معیوب برگرداند. حال آیا من می توانم به اندازه عیبی که بر دستگاه وارد شده، از پولش کم کنم یا باید همان مبلغ چهل میلیونش را برگردانم؟

الجواب باسم ملهم الصواب

فقهای کرام در باب اقاله(فسخ) فرموده اند: مبنای صحت اقاله بر اینست که به همان مبلغی که متبایعین (فروشنده و خریدار) در ابتدای معامله مقرر کرده اند صورت بگیرد ـ نه کمتر و نه اینکه بیشتر ـ. اما چنانچه مشتری کالا را معیوب برگردانده بود،  فروشنده می تواند به میزان خسارت وارد شده، ازحساب مشتری که پشیمان شده پول کم کند و این کم کردن پول بخاطر جریمه پشیمانی نیست، بلکه بخاطر عیبی است که بر مال فروشنده وارد شده است.

نکته:

  البته برآورد و تعیین مبلغ خسارت یا به توافق خود فروشنده و خریدار باشد یا اینکه طبق نظر دو نفر عادل و بی طرف انجام گیرد.

ـ فی الدر:

وكذا في (الأقل) إلا مع تعيبه فتكون فسخا بالأقل لو بقدر العيب لا أزيد ولا أنقص قيل إلا بقدر ما يتغابن الناس فيه.^([1])

ـ وفی الرد:

(قوله: إلا مع تعيبه) أي تعيب المبيع عند المشتري فإنها تصح بالأقل، وصار المحطوط بإزاء نقصان العيب قهستاني. (قوله: لا أزيد ولا أنقص) فلو كان أزيد أو أنقص، هل يرجع بكل الثمن أو ينقص بقدر العيب، ويرجع بما بقي فليراجع ط.

قلت: الظاهر الثاني؛ لأن الإقالة عند التعيب جائزة بالأقل، والمراد نفي الزيادة والنقصان عن مقدار العيب، فصار الباقي بمنزلة أصل الثمن فتلغوا الزيادة والنقصان فقط ويرجع بما بقي والله أعلم.^([2])

ـ وفی البحرالرائق:

قيد بقوله بلا تعيب إذ لو تعيب بعده جاز اشتراط الأقل، ويجعل الحط بإزاء ما فات بالعيب، ولا بد أن يكون النقصان بقدر حصة الفائت، ولا يجوز أن ينقص من الثمن أكثر منه كذا في فتح القدير، وفي البناية معزيا إلى تاج الشريعة هذا إذا كانت حصة العيب مقدار المحطوط أو زائدا أو ناقصا بقدر ما يتغابن الناس فيه. اهـ.^([3])

---

([1]) الدرالمختار/ج7/ص253/کتاب البیوع باب الإقالة، دار احیاء التراث العربی، بیروت: الطبعة الأولی.

([2]) ردالمحتار/ج7/ص254/کتاب البیوع باب الإقالة، داراحیاء التراث العربی، بیروت: الطبعة الأولی.

([3]) البحرالرائق شرح کنزالدقائق/ج6/ص154/کتاب البیع، باب الإقالة/دارإحیاء التراث العربی/الطبعة الأولی.

و الله اعلم بالصّواب

آدرس فتوا: http://hamadie.ir/fiqh/?p=471
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.