اینجانب از شخصی ماشینی خریدم و پول ماشین را نیز پرداخت نمودم، اما پس از معامله از خرید ماشین پشیمان شدم. با فروشنده صحبت کردم، او برگشت دادن ماشین را قبول کرده اما مشروط به اینکه بخاطر جریمه پشیمان شدن از خرید، سه ماه بعد پولم را بدهد،. اینک آیا در صورت مذکور فروشنده حق نگه داشتن پولم را دارد یا خیر؟

الجواب باسم ملهم الصواب

فقهای کرام در باب اقاله (فسخ) فرموده اند: مبنای صحت اقاله بر اینست که به همان مبلغی که در ابتدا معامله بر آن مقرر شده است صورت گیرد، نه کمتر و نه  بیشتر؛ و شرط تاخیر پول در اقاله باطل می باشد. بنابراین در صورت مذکور، فروشنده نمی تواند پول مشتری را بخاطر جریمه انصراف از معامله یا هر علت دیگری نزد خود نگه دارد.

الدلائل:

فی رد المحتار:

أو أجله) بأن كان الثمن حالا فأجله المشتري عند الإقالة فإن التأجيل يبطل وتصح الإقالة.^([1])

ـ و فی بدائع الصّنائع:

وتبطل تسمية الزيادة والنقصان والجنس الآخر والأجل، وتبقى الإقالة صحيحة؛ لأن إطلاق تسمية هذه الأشياء لا يؤثر في الإقالة؛ لأن الإقالة لا تبطلها الشروط.^([2])

ـ وفی الهندیة:

أقِلني حتى أؤخرك الثمن سنة أو أقلني حتى أضع عنك خمسين تصح الإقالة لا التأخير والحط.^([3])

ـ وفی کتاب الاختيار:

ويبطل ما شرطه من الزيادة والنقصان والتأجيل والتغيير، لأن الإقالة رفع فيقتضي رفع الموجود، والزيادة لم تكن فلا ترفع إلا إذا حدث بالمبيع عيب، فيجوز بأقل من الثمن الأول، لأن النقصان في مقابلة العيب.^([4])

---

([1]) ردالمحتار/ج7/ص253/کتاب البیوع/ باب الإقالة، دار احیاء التراث العربی، بیروت: الطبعة الأولی.

([2]) بدائع الصنائع في ترتيب الشرائع/ج7/ص382/کتاب البیوع فصل في بيان ما يرفع حكم البيع ، دارالکتب العلمیة، الطبعة الثانیة.

([3]) الفتاوی الهندیة/ج3/ص186/کتاب البیوع/ الباب الثالث عشر فی الإقالة، داراحیاء التراث العربی،الطبعة الأولی.

([4]) کتاب الإختیار لتعلیل المختار/ج2/ص26/کتاب البیوع/ فصل فی الإقالة وأحکامها/دار الرسالة العالمیة الطبعة الثانیة.

و الله اعلم بالصّواب

آدرس فتوا: http://hamadie.ir/fiqh/?p=469
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.