اینجانب ماشینی به شخصی فروختم، مشتری از من سوال کرد که ماشین عیبی ندارد؟ به مشتری گفتم من متوجه عیبی نشده ام اما هر چه هست همین است خوب نگاه کن. توافق من و مشتری بر این شد که اگر هر عیبی هم داشته باشد، معامله قابل برگشت و فسخ نمی باشد. مشتری ماشین را برد و بعد از چند روز آن را برگشت داده و می گوید: ماشین رنگ دارد و تصادفی است. با توجه به توضیحات فوق، حکم شرعی این معامله را بیان فرمایید.

الجواب باسم ملهم الصواب

فقهای کرام فرموده اند: اگر بائع (فروشنده) در وقت انجام معامله به مشتری (خریدار) بگوید من از هر عیبی که  این مالم  داشته باشد تبرئه می باشم و مشتری با همین شرط قبول کرد بیع صحیح است؛ بنابراین چون بائع خیار عیب را برای مشتری با شرط گذاشتن تبرئه از هر عیب آن مال سلب کرده، و مشتری هم قبول کرده است،  لذا با هر عیبی که آن مال تا زمان تحویل دادن آن به مشتری داشته، چنین معامله ای بدون رضایت بائع قابل فسخ و برگشت نمی باشد مگر در صورتی که فروشنده خودش راضی به فسخ این معامله باشد.

دلائل:

ـ فی رد المحتار:

 {مطلب في البيع بشرط البراءة من كل عيب}

 (قوله وصح البيع بشرط البراءة من كل عيب) بأن قال بعتك هذا العبد على أني بريء من كل عيب.^([1])

ـ وفی التجرید:

البيع بشرط البراءة من العيوب لحلها:

قال أصحابنا: إذا باع بشرط البراءة من العيوب كلها، صح البيع والشرط، ولم يجز له الرد بعيب… لنا: قوله عليه الصلاة والسلام: (البيعان بالخيار ما لم يتفرقا)، ظاهره أن لا خيار يثبت بعد التفرق.وقال عليه الصلاة والسلام: (المسلمون عند شروطهم). ولأن كل جزء تعلق به البيع عند وجوده صح  أن لا يثبت به الرد عند عدمه، أصله: العيوب المعلومة إذا وقف عليها. ولأن كل حكم جاز أن يتعلق بالعيوب المعلومة جاز أن يتعلق بالعيوب المجهولة، أصله: الرد. ولأنه إسقاط حق ليس فيه معنى التمليك، فصح مع الجهالة، كالطلاق والعتق.^([2])

ـ وهکذا فی فتاوی حقّانیّه، للمولانا عبدالحق الحقانی رحمه الله.^([3])

---

([1]) ردالمحتار/ج7/ص161/کتاب البیوع، مطلب: فی البیع بشرط البراءة من کل عیب، داراحیاءالتراث العربی، الطبعة الأولی.

([2]) الموسوعة الفقهیة المقارنة التجرید/ج5/ص2487/البیع بشرط البراءة من العیوب لحلها، مسألة 617/رقم 12001/مکتبه محمودیه، قندهار افغانستان.

([3]) فتاوی حقانیه/ج6/ص127،کتاب البیوع، باب فی الخیار جمله عیوب سی براءت کا اعلان کر کی کوئی چیز فروخت کرنا،جامعه دارالعلوم حقانیه اکوره ختک.

و الله اعلم بالصّواب

آدرس فتوا: http://hamadie.ir/fiqh/?p=467
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.