امروزه بیشتر مردم ثمرات باغها و محصولات زمین را خودشان برداشت نمی‌کنند، بلکه میوه‌ها را بر روی درختان و محصولات را قبل از برداشت و درو کردن می‌فروشند، در این صورت عشر بر فروشنده لازم می‌شود یا بر مشتری؟

الجواب باسم ملهم الصواب

این مسئله دارای صورت‌های مختلف و احکام متفاوت می‌باشد:

1ـ اگر مزرعه‌اش را در حالی که هنوز قصیل (آنچه که از سبز بریده شود) است فروخته و قرار بر این شده که مشتری در همین حال آنها را درو و قطع کند، پس عشر بر فروشنده واجب می‌شود.

2ـ اگر مزرعه را در حالی که هنوز قصیل است فروخته یا میوه باغ‌ها را پیش از پخته شدن و ظهور کامل فروخته و قرار فروشنده و مشتری بر این گذاشته شده که تا وقت  ادراک و پخته شدن برداشت شود، پس عشر بر مشتری می‌باشد.

3ـ اگر مزرعه و میوه باغ‌ها را در حال ادراک و پخته شدن محصولاتش فروخته، پس عشر بر فروشنده واجب می‌باشد.

الدلائل:

ـ و فی الهندیة:

وإذا باع الأرض العشرية، وفيها زرع قد أدرك مع زرعها أو باع الزرع خاصة فعشره على البائع دون المشتري، ولو باعها والزرع بقل إن قصله المشتري في الحال يجب على البائع، ولو تركه حتى أدرك فعشره على المشتري كذا في شرح الطحاوي.^([1])

ـ وفی التاتارخانیة:

إذا کان للرجل أرض عشریة فیها زرع قد أدرک فباع الأرض مع الزرع فالعشر یکون علی البائع لا علی المشتری، وإذا کان الزرع بقلا وباع الأرض مع البقل فأدرک الزرع فالعشر علی المشتری، هذا إذا باع الأرض مع الزرع، فأما إذا باع الزرع دون الأرض، والزرع قصیل فإن کان البیع بشرط أن یقصله المشتری فقصله فالعشر علی البائع، وإن کان البیع مطلقا من غیر شرط وترک الزرع، حتی أدرک فإن کان الترک بغیر أجر ذکر فی الأصل أن العشر علی المشتری، ولم یذکر فیه خلافا، وذکر فی نوادر الزکاة لأبی سلیمان أن علی قول أبی حنیفة العشر علی المشتری، وعلی قول أبی یوسف بقدر هذا القصیل علی البائع، وما زاد علی ذلک إلی أن أدرک علی المشتری.^([2])

---

([1]) الفتاوی الهندیة/ج1/ص237/کتاب الزکاة/ الباب السادس فی زکاة الزرع والثمار/ دار إحیاء التراث العربی/بیروت ـــ لبنان/الطبعة الاولی.

([2]) الفتاوی التاتارخانیة/ج3/ص283/رقم 4385/کتاب العشر/الفصل الثالث فی من یجب علیه العشر وفی من لا یجب/المکتبة الرشیدیة.

و الله اعلم بالصّواب

آدرس فتوا: http://hamadie.ir/fiqh/?p=381
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.