دارالافتاء مجازی حمادیه اهل سنت و جماعت – بر اساس فقه حنفی
الجواب باسم ملهم الصواب
باید دانست اصل در تقسیم ترکه (آن چه که فرد بعد از وفات خود بعنوان میراث باقی میگذارد) از نظر موازین شرعی، همان است که بعد از وفات شخص صورت بگیرد نه در حیات او، زیرا اگر دارایی شخص در حیاتش تقسیم گردد، در اصطلاح فقهاء به آن هبه و هدیه گفته میشود نه ترکه؛ چون میراث همان چیزی است که بعد از وفات شخص بجا بماند و کسی دیگر در آن حق مالکیت نداشته باشد. اما حضرت مولانا مفتی محمد تقی عثمانی میفرمایند: «هر چند طبق نظریه فقهای کرام به این کار هبه میگویند، ولی بازهم اگر شخصی به این گمان داراییاش را تقسیم کند تا که فرزندانش بعد از وفات او دچار سر درگمی نگردند و موجب اختلاف در میان آنها نگردد؛ پس میتوان گفت تقسیم میراث صورت گرفته است…»
در مسئله مذکور نیز چون پدر اموالش را تقسیم کرده، اگر بصورت شرعی بوده، پس درست است. و دو فرزندیکه زندگیشان مستقل است به حقوق خود رسیدهاند و دوباره حق ادعا ندارند مگر اینکه پدر در این چند سالی که بعد از تقسیم ترکه در قید حیات بوده و مشغول کار گردیده و پس اندازی بجز آن پولهایی که به سایر فرزندانش داده است؛ جمع کرده باشد و اگر فرزندان نیز با او در کار همراه بوده و کمک کردهاند (در صورتیکه شغل آنها یکی باشد) بازهم این پولها از پدر است (و در صورتیکه هر کدام از پدر و فرزندان بصورت مستقل شغل و کار جداگانه داشته باشند، زیادتیکه بر راس المال هر فرد میآید از آن خود او بوده و به پدر تعلق نمیگیرد) و همه برادران به علاوه آن دو برادر، در این مقدار از پول شریکاند، چون این مبلغ به دست آمده نیز جزو ترکه به حساب میآید، مثل اینکه پول دیه، صلح از قصاص، و دَینی که میت از مردم خواسته و… در ترکه داخلاند و بین وارثان بصورت مساوی طبق موازین شرعی و با رعایت قاعده «للذکر مثل حظ الأنثیین» تقسیم میگردند.
الدلائل:
ـ فی تکملة فتح الملهم:
و أما إذا أراد الرجل أن یقسم أمواله فیما بین أولاده فی حیاته لئلا یقع بینهم نزاع بعد موته، فإنه و إن کان هبة فی إصطلاح الفقهی ولکنه فی الحقیقة والمقصود استعجال لما یکون بعد الموت وحینئذ ینبغی أن یکون سبیله سبیل المیراث.([1])
ـ فی الدرّالمختار:
وهل إرث الحي من الحي أم من الميت؟ المعتمد: الثاني «شرح وهبانية».([2])
ـ و فی الموسوعة الفقهیة، لهیئة من کبار علماء الإسلام:
فالأصل عندالحنفیة، أن الحقوق لا یورث منها إلّا ما کان تابعا للمال، أو فی معنی المال، کحق التعلی و حقوق الإرتفاع…([3])
([1]) تکملة فتح الملهم، ج2/ ص 48 و 49، کتاب الهبات/ باب کراهة تفضیل بعض الأولاد فی الهبة، الرقم: (4151) مکتبه دارالعلوم کراچی.
([2]) الدرالمختار، ج10/ص 408، کتاب الفرائض/دار إحیاء التراث العربی. الطبعة الأولی.
([3]) الموسوعة الفقهیة، ج3/ ص19، المادة: إرث، مکتبه علوم اسلامیة.
و الله اعلم بالصّواب
آدرس فتوا:
http://hamadie.ir/fiqh/?p=2629
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.