دارالافتاء مجازی حمادیه اهل سنت و جماعت – بر اساس فقه حنفی
الجواب باسم ملهم الصواب
خیار عیب به اتفاق آراء فقهاء قابل انتقال است البته در سائر اختیارات اختلاف است.
حضرت مولانا مفتی محمد تقی عثمانی (حفظه الله) تفصیل مسئله مذکور را در فقه البیوع اینگونه ترسیم نمودهاند:
اگر صاحب اختیار در حالی مرد که اختیار عیب برایش محرز بود، اختیار او به اتفاق ائمه چهارگانه به وارثانش منتقل میشود؛ بر خلاف خیار الشرط که نسبت به ارث بردن آن اختلاف نظر وجود دارد …
علامه سبکی در «تکملة شرح المهذب» بر این امر تصریح کرده است که خیار عیب به وارث منتقل میشود اعم از اینکه خریدار خود در زندگیاش به عیب کالا پی برده باشد یا وارثانش بعد از مرگش به عیب کالا پی برده باشند بنابراین اگر یکی از ورثه خواست حصهی خود را به فروشنده بازگرداند چنین اقدامی جایز نیست؛ چون این کار جدا کردن یک معامله را در امر برگرداندن کالا رقم میزند وبه همین خاطر بدون رضایت فروشنده دست زدن به چنین کاری جایز نیست درست همانطور که خریدار خودش نمیتوانست بخشی از کالا را به فروشنده بازگرداند.[1]
مسئله ارث در اختیار شرط:
اگر کسی که دارای اختیار شرط بود، در اثنای این مدت بدون اینکه معامله را فسخ کند، فوت کرد آیا اختیار فسخ معامله به ورثهاش منتقل میگردد یا نه؟ فقها در این باره اختلاف نظر دارند شوافع و مالکیه معتقدند اختیار به ورثهاش منتقل میشد وآنان میتوانند معامله را فسخ کنند در اختیار شرط نیز مسئلهی ارث جریان پیدا کرده و اختیار مذکور به ورثه منتقل میکرد میتوانند معامله را فسخ کنند.
حکم مذکور بر مبنای اصلشان استوار است که معتقدند ورثه حقوق مربوط به معامله را نیز به ارث میبرند …
احناف و حنابله معتقدند که اختیار شرط قابل ارث بردن نیست؛ یعنی معامله با مرگ طرف قطع میشود و وارثانش حق فسخ معامله را ندارند؛ بر خلاف عیب که به اتفاق همه به ورثه منتقل میشود و بعد مرگ او توسط وارثانش قابل پیگیریست…
اختلاف مذکور در رابطه با به ارث بردن اختیار در موردی بود که در عقد سخنی از وراثت آن به میان نیامده باشد؛ اما در مورد حکم این مسئله که طرفین در هنگام تنظیم قرار داد تصریح کنند که اختیار شرط بعد از مرگ طرف اختیار دار به وارثانش منتقل میشود نص و نظری از فقها در این زمینه ندیدم و امروزه در قراردادها چنین تصریح میشود که تمام مفاد قرارداد بعد از مرگ طرف به وارثانش منتقل میشود؛ بنابراین اگر در عقد به این نکته تصریح شود، ظاهرا اختیار طرف به وارثانش منتقل میشود . والله اعلم. [2]
([1]) احکام معاملات، ج2/ص269، موضوع ارث در اختیار عیب،ترجمه فقه البیوع: محمد صادق رحمانی.
([2]) احکام معاملات، ج2/ص325 و 328، مسئله ارث در اختیار شرط،ترجمه فقه البیوع: محمد صادق رحمانی.
و الله اعلم بالصّواب
آدرس فتوا:
http://hamadie.ir/fiqh/?p=2486
مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه، اهل سنت و جماعت بر اساس فقه حنفی
کپی و انتشار فتاوی با ذکر نام منبع «مدرسه دینی اصحاب الصفه زاهدان، دارالافتاء مجازی حمادیه» و آدرس فتوا مجاز می باشد و انتشار بدون ذکر منبع و آدرس شرعاً مجاز نمی باشد.